#001 اثر نفیس قلمکار طرح بته جقه آرافابریک

طرح بته جقه

گوهری از عمق تاریخ: آشنایی با طرح بته‌جقه

نقش بته‌جقه، بی‌گمان یکی از اصیل‌ترین، رازآلودترین و پرکاربردترین نگاره‌های تزیینی در تاریخ کهن ایران زمین است. این نقش جاودان که آن را با نام‌های «سرو خمیده» و در جهان با عنوان «Paisley» نیز می‌شناسند، طی هزاره‌ها توانسته است از یک نماد آیینی و باستانی، به یکی از محبوب‌ترین و زیباترین طرح‌های تزیینی در هنرهای اصیل ایرانی از جمله قلمکاری، فرش، ترمه و پارچه‌بافی تبدیل شود .

خاستگاه و ریشه‌های اسطوره‌ای
پژوهشگران و هنرشناسان، ریشه طرح بته‌جقه را به درخت سرو نسبت می‌دهند؛ درختی که در ایران باستان و آیین زرتشتی، نمادی از آزادگی، جاودانگی، ایستادگی در برابر بادهای سهمگین و فروتنی بوده است . برخی روایات کهن، این نقش را برگرفته از «سرو کاشمر» می‌دانند؛ درخت عظیم و مقدسی که به روایت تاریخ، به دستور پیامبر زرتشت کاشته شد و بعدها به نمادی از هویت و ایمان ایرانیان بدل گشت . خمیدگی ملایم سر این نقش، نه نشانه شکست، بلکه نمادی از تواضع و سرافرازی در عین ایستادگی است .

کهن‌ترین نمونه‌ی به‌جامانده از این نقش بر روی یک قمقمه چرمی متعلق به ۲۵۰۰ سال پیش، در منطقه پازیریک کشف شده است که گواهی بر عمق تاریخ و اصالت این نگاره در فرهنگ ایران زمین است .

هندسه و زیبایی‌شناسی طرح
اساس شکل‌گیری نقش بته‌جقه، گردشی ظریف و منحنی از یک پاره‌خط است. این نگاره از یک سر باریک آغاز شده و در نقطه میانی، شکمی متوازن و برجسته دارد. این ساختار منحصر‌به‌فرد، تعابیر زیبایی‌شناسانه متعددی را برانگیخته است. برخی آن را به غنچه‌ای نیمه‌باز، برخی به میوه درخت کاج یا بادام و عده‌ای دیگر آن را به شعله‌های آتش مقدس تشبیه کرده‌اند که هر یک بر عمق و رمزآلودگی این طرح می‌افزاید .

انواع و تنوع‌های طرح بته‌جقه
این نقش اصیل طی سده‌ها، دستخوش تحولات هنری بسیاری شده و انواع متنوعی از آن خلق شده است که هر یک نام و زیبایی خاص خود را دارد. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بته میری (یا کاجی): رایج‌ترین نوع، با شکلی شبیه به درخت کاج یا بادام .
• بته مادر و بچه: شامل دو بته در کنار یا درون یکدیگر که نماد باروری و زایش است .
• بته خرق‌ای: با شکلی کشیده‌تر و بزرگ‌تر که برای تزیینات داخلی آن از شاخه‌های پرگل استفاده می‌شود .
• بته کردستانی: شامل هشت بته قرینه که طرحی منظم و باشکوه را خلق می‌کنند .
• بته قهر و آشتی: به حالتی گفته می‌شود که ردیف‌های بته‌ها در جهت‌های مخالف هم قرار می‌گیرند .

بته‌جقه و هنر قلمکاری
در هنر قلمکاری، استفاده از نقش بته‌جقه، پیوندی دیرینه و ناگسستنی دارد. این طرح بر روی پارچه‌های پنبه‌ای با رنگ‌های طبیعی و قالب‌های چوبی نقش می‌بندد و جلوه‌ای از زیبایی، اصالت و هویت ایرانی را به سفره‌ها، رومیزی‌ها و سایر آثار قلمکار می‌بخشد . هر قطعه قلمکاری که با نقش بته‌جقه مزین می‌شود، در حقیقت روایت‌گر بخشی از تاریخ و هنر این مرز و بوم است و ارزشی فراتر از یک کالای ساده را داراست.

آرافابریک و پاسداشت یک میراث
مجموعه آرافابریک با افتخار، منتخبی از نفیس‌ترین آثار قلمکاری را با طرح بته‌جقه و به دست توانای هنرمندانی برجسته چون استاد حاج مهدی ناظمی دلیگانی تقدیم شما عزیزان می‌کند. ما با بهره‌گیری از مرغوب‌ترین پارچه‌های پنبه‌ای و رنگ‌های طبیعی، اصالت و کیفیت را برای شما به ارمغان می‌آوریم. اثر پیش روی شما، نه فقط یک رومیزی، که تکه‌ای از فرهنگ و هنر این سرزمین برای زندگی امروز است.

آرافابریک

کهن‌نقش میراث نسل‌ها

هنر بلوک چاپ ایرانی و منسوجات لوکس

ARAFABRIC

The Ancient Pattern, A Legacy for Generations

Persian Blockprint Art & Luxury Textiles