خورزوق کهن 

 

در شمال اصفهان، جایی که کویر و تاریخ در هم می‌آمیزند، شهری قرار دارد که نامش با اصیل‌ترین صنایع‌دستی ایران گره خورده است. خورزوق، این نگین کویری در نزدیکی اصفهان، امروزه به عنوان پایتخت سفره قلمکار ایران شناخته می‌شود.

در کوچه‌پس‌کوچه‌های این شهر، کارگاه‌هایی نفس می‌کشند که نسل‌به‌نسل، هنر قلمکاری را زنده نگه داشته‌اند و رنگ و طرح را مهمان سفره‌های ایرانیان و جهانیان کرده‌اند.

خورزوق کجاست و چرا به پایتخت قلمکاری شهرت یافت؟

سیتی سنتر سیمرغ -  شهرک  سیمرغ - خورزوق 

خورزوق در شمال استان اصفهان واقع شده و قدمت آن به دوران صفویه و حتی پیش از آن بازمی‌گردد. بناهای تاریخی، بادگیرهای کویری و بافت اصیل این شهر، هویتی غنی و متمایز به آن بخشیده است.

اما آنچه خورزوق را در سطح ملی و حتی بین‌المللی زبانزد کرده، هنر قلمکاری است.

آمارها گویای این برتری هستند:

آمار	رقم
تولید سفره قلمکار کشور	بیش از ۹۰ درصد
کارگاه‌های فعال قلمکاری	بیش از ۴۰۰ کارگاه
هنرمند و استادکار	حدود یک هزار و ۶۰۰ نفر
نشان ملی مرغوبیت صنایع‌دستی	۲۵ نشان

این تمرکز عظیم از هنرمند و کارگاه، خورزوق را به قطب بی‌بدیل تولید این هنر-صنعت در کشور تبدیل کرده است.

ریشه‌های تاریخی: کوچ یک هنر از اصفهان به خورزوق

اما چرا مرکزیت قلمکاری، برخلاف بسیاری از صنایع‌دستی دیگر که در مرکز استان (اصفهان) متمرکز هستند، به خورزوق رسیده است؟ پاسخ به دوره صفویه بازمی‌گردد.

دوره صفویه؛ عصر طلایی قلمکاری

اصفهان در دوره صفویه به عنوان پایتخت ایران، مهمترین مرکز تولید قلمکاری بود. کارگاه‌های متعددی از سردر قیصریه تا انتهای بازار اصفهان گسترده بودند و قلمکاری در این دوره به اوج شکوفایی خود رسید. شاهان صفوی، زین و یراق اسب‌ها را از قلمکار تهیه می‌کردند و به عنوان هدایای عالی شاهانه به بزرگان و سفیران کشورهای دیگر می‌بخشیدند.

کوچ به خورزوق

اما با افول حکومت صفویه و حمله افغان‌ها، بسیاری از استادکاران و هنرمندان که عمدتاً از شهرهای اطراف، به‌ویژه خورزوق و روستای دلیگان (از توابع خورزوق) بودند، به زادگاه خود بازگشتند.

دلیل این بازگشت، وجود آب قنات فراوان و زمین‌های مسطح برای شستشو و پهن کردن پارچه‌های قلمکار بود؛ امکاناتی که در اصفهان به‌سختی یافت می‌شد.

اینگونه بود که مرکزیت تولید سفره قلمکار از اصفهان به خورزوق منتقل شد و این شهر تا به امروز، این هنر را با تمام اصالت خود حفظ کرده است.

اصالت در خورزوق؛ از رنگ تا نقش

آنچه محصولات خورزوق را متمایز می‌کند، پایبندی به شیوه‌های سنتی تولید است:

رنگ‌های طبیعی

در بسیاری از کارگاه‌های اصیل خورزوق، هنوز هم از رنگ‌های گیاهی و طبیعی استفاده می‌شود:

رنگ	منبع طبیعی
قرمز	روناس
آبی	نیل
زرد و قهوه‌ای	پوست انار
تثبیت رنگ	زاج سفید

 

---

قالب‌های چوبی دست‌تراش

نقوش با قالب‌هایی که از چوب درختان گلابی یا گردو تراشیده شده‌اند، یکی‌یکی بر روی پارچه‌های پنبه‌ای و کتان نقش می‌بندند. هر قالب با دست استادکار ساخته می‌شود و سال‌ها در کارگاه می‌ماند، نقش می‌زند و کهنه می‌شود، اما هرگز خسته نمی‌شود.

رنگرزی و شستشوی سنتی

پارچه‌ها پس از قالب‌زنی، مراحل سنتی رنگرزی و شستشو را طی کرده و برای خشک شدن در زیر نور آفتاب پهن می‌شوند. نه در تونل‌های حرارتی، نه با شتاب. آفتاب اصفهان، مهر تأیید بر اصالت می‌زند.

کهن‌صنعت قلمکاری در خورزوق

کهن‌صنعت، فلسفه بنیادین آرافابریک است که ریشه در باور ما به قدمت این هنر دارد. خورزوق، تجلی‌گاه این کهن‌صنعت است؛ جایی که:

از تأمین ماده اولیه (رنگ‌های طبیعی، پارچه‌های پنبه‌ای) تا تولید (قالب‌زنی، رنگرزی)

از آموزش (استادکار به شاگرد) تا انتقال (نسل‌به‌نسل)

از کارگاه (فضای کوچک با بوی رنگ و چوب) تا بازار (محلی، ملی و بین‌المللی)

همه و همه در یک زنجیره کامل و یکپارچه قرار دارند. این همان کهن‌صنعتی است که پیش از آنکه تاریخ درباره‌اش بنویسد، در روایت‌های سینه‌به‌سینه جریان داشته و به ما رسیده است.

ما در آرافابریک باور داریم که ریشه‌های این کهن‌صنعت، به روزگار ساسانیان و پیش از آن بازمی‌گردد؛ روزگاری که هنوز نوشتن آغاز نشده بود، اما دست‌هایی بر پارچه نقش می‌زدند و آن نقش، نسل‌به‌نسل منتقل شد تا به ما رسید. خورزوق، امروز نگهبان این کهن‌صنعت است.

خورزوق، نامزد شهر جهانی قلمکاری

اهمیت و اصالت هنر قلمکاری خورزوق به اندازه‌ای است که این شهر به عنوان نامزد ثبت شهر جهانی قلمکاری از سوی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری به شورای جهانی صنایع‌دستی معرفی شده است.

این افتخار بزرگ، نتیجه قرن‌ها تلاش بی‌وقفه هنرمندان این خطه است.

همچنین، به تازگی نخستین موزه قلمکار در خورزوق افتتاح شده است تا ضمن نمایش آثار تاریخی و فاخر این هنر، به معرفی هنرمندان فعال و آموزش نسل جوان بپردازد.

از خورزوق تا جهان

هنر دست هنرمندان خورزوقی تنها به سفره‌های ایرانیان خلاصه نمی‌شود. محصولات فاخر این منطقه به کشورهای مختلفی از جمله:

منطقه	کشورها
آسیای شرقی	ژاپن
اروپا	آلمان، فرانسه
خاورمیانه	کشورهای حاشیه خلیج فارس

صادر می‌شود. این استقبال جهانی، گواهی بر کیفیت، اصالت و زیبایی بی‌مانند قلمکاری خورزوق است.

استادکاران خورزوق؛ نگهبانان کهن‌صنعت

آنچه خورزوق را زنده نگه داشته، استادکارانی هستند که این هنر را چون امانتی مقدس نسل‌به‌نسل منتقل کرده‌اند. از جمله استاد حاج مهدی ناظمی دلیگانی، هنرمندی که قلمکاری برای او نه یک شغل، که یک رسالت است.

این استادکاران با دستان خود:

• قالب می‌تراشند
• رنگ از گیاه می‌گیرند
• نقش بر پارچه می‌زنند
• و هنر را به شاگردان می‌آموزند

آنها نه فقط تولیدکننده، که راویان کهن‌صنعت هستند.

آرافابریک؛ امتداد یک میراث اصیل از خورزوق

مجموعه آرافابریک با افتخار، همکار و همراه هنرمندان و استادکاران همان شهر و دیاری است که قرن‌هاست هنر قلمکاری را زنده نگه داشته‌اند. داستان برند ما در سفری به خورزوق و با دیدن کارگاه‌های اصیل این خطه شکل گرفت.

ما برگزید‌ه‌ایم تا این هنر ناب را با رویکردی لوکس و منحصربه‌فرد به علاقه‌مندان اصالت و زیبایی در سراسر جهان معرفی کنیم. هر اثر آرافابریک:

• با کد شناسه منحصربه‌فرد (AFP/...)
• همراه با گواهی اصالت با امضای استادکار
• و گارانتی مادام‌العمر

تقدیم شما می‌شود. نه فقط یک قطعه قلمکاری، که تکه‌ای از تاریخ و هنر خورزوق، پایتخت سفره قلمکار ایران.

کهن‌نقش میراث نسل‌ها

خورزوق امروز، تنها یک شهر نیست. یک روایت است. روایت دست‌هایی که هزاران سال پیش، در دل این سرزمین، نخستین نقش را زدند. روایت نسل‌هایی که این هنر را سینه‌به‌سینه منتقل کردند. روایت استادکارانی که امروز، با همان عشق و ایمان، کهن‌نقش را بر پارچه می‌نشانند.

ما در آرافابریک، این روایت را زنده نگه می‌داریم و آن را ماندگار می‌کنیم. برای نسل‌های آینده، برای عاشقان جاودانگی.

منابع و ارجاعات

این مقاله با استناد به منابع معتبر از جمله ویکی‌پدیا، خبرگزاری تابناک، گزارش‌های رسمی سازمان میراث‌فرهنگی، نشریات تخصصی صنایع‌دستی و روایت‌های استادکاران خورزوق تهیه شده است.

 

آرافابریک

کهن‌نقش میراث نسل‌ها

کهن‌صنعت | ما نقش را ماندگار می‌کنیم

آرافابریک؛ سفری در اعماق هنر کهن و جاودانه ایران زمین

هنر بلوک چاپ ایرانی و منسوجات لوکس